Fot. Oscar M / Pexels
Turystyka od wielu lat stanowi jeden z kluczowych filarów gospodarki Węgier, a w okresie rządów Viktora Orbána sektor ten zyskał szczególne znaczenie strategiczne.
Państwo konsekwentnie inwestowało w rozwój wybranej infrastruktury oraz promocję kraju, co przełożyło się na wyraźny wzrost liczby odwiedzających. Budapeszt umocnił swoją pozycję jako jedno z najpopularniejszych miast turystycznych Europy Środkowej. Dynamicznie rozwijała się baza hotelowa, infrastruktura uzdrowiskowa, transport oraz oferta wydarzeń kulturalnych.
Efekty tych działań były widoczne w statystykach – w 2025 roku liczba turystów wzrosła o około 12%, osiągając poziom blisko 9 milionów odwiedzających.
Kluczową rolę w zarządzaniu sektorem odgrywa Hungarian Tourism Agency, instytucja odpowiedzialna za promocję kraju oraz dystrybucję środków publicznych, w tym funduszy unijnych. To właśnie poprzez nią realizowane były liczne programy wsparcia dla inwestycji turystycznych.
Mechanizmy koncentracji i „system znajomych”
Obok niewątpliwych sukcesów gospodarczych, model rozwoju turystyki na Węgrzech budzi jednak poważne kontrowersje. Krytycy wskazują na istnienie mechanizmów sprzyjających koncentracji kapitału w rękach podmiotów powiązanych z elitą władzy.
Dotacje i granty publiczne często trafiały do firm mających polityczne koneksje. Finansowanie obejmowało szeroki zakres inwestycji – od hoteli i uzdrowisk po infrastrukturę turystyczną. W praktyce prowadziło to do uprzywilejowania wybranych inwestorów kosztem bardziej konkurencyjnego rynku.
Szczególnie istotnym elementem tego systemu była konsolidacja rynku poprzez przejęcia. Przedsiębiorcy powiązani z otoczeniem premiera, który w krótkim czasie stali się najbogatszymi ludzi na Węgrzech. Ich aktywność obejmowała m.in. przejmowanie hoteli, ośrodków wypoczynkowych oraz firm obsługujących ruch turystyczny.
Równolegle dochodziło do obsadzania stanowisk kierowniczych w spółkach turystycznych i instytucjach publicznych osobami powiązanymi politycznie. W efekcie powstała gęsta sieć zależności między światem biznesu a aparatem państwowym.
Zjawiska te były szczególnie widoczne w kluczowych regionach turystycznych, takich jak okolice Balatonu czy sam Budapeszt – czyli tam, gdzie koncentruje się największy ruch turystyczny i największe zyski.
Korzyści i ich dystrybucja
Firmy i osoby powiązane z władzą mogły korzystać z szeregu przywilejów: nabywać atrakcyjne nieruchomości turystyczne na preferencyjnych warunkach, uzyskiwać dostęp do dotacji publicznych i funduszy unijnych oraz czerpać zyski z rosnącego popytu na usługi turystyczne.
W rezultacie nastąpiła wyraźna koncentracja kapitału w rękach stosunkowo wąskiej grupy podmiotów. Choć cały sektor turystyczny rósł, korzyści z tego wzrostu nie były rozłożone równomiernie w gospodarce.
Coraz częściej wskazuje się, że znacząca część zysków trafiała do podmiotów powiązanych z elitą polityczno-biznesową.
Model rozwoju – sukces i kontrowersje
Model węgierski łączy więc dwa równoległe zjawiska. Z jednej strony mamy do czynienia z realnym sukcesem gospodarczym – wzrostem liczby turystów, rozwojem infrastruktury i zwiększeniem znaczenia sektora turystycznego.
Z drugiej strony widoczna jest centralizacja korzyści oraz systemowe powiązania między polityką a biznesem.
W ocenie wielu organizacji i analityków, w tym m.in. Transparency International, skala tych zjawisk na Węgrzech przybrała bardziej systemowy charakter niż w większości krajów Unii Europejskiej.
Ale to tylko wierzchołek korupcyjnej góry tzw mafijnych układów. W następnym materiałe odsłonimy szczegóły związanych z przejęciem gospodarki turystycznej przez układ Orbana.